Nosyon Hangi Dilde? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
İstanbul’da yaşamak, her gün sokaklarda, metrobüslerde, kafelerde, işyerlerinde sosyal yaşamın ne kadar katmanlı ve bazen karmaşık olduğunu görmek demek. Herkesin farklı geçmişleri, kimlikleri ve hayat biçimleri var; bir yanda üniversite öğrencisi, diğer yanda yaşlı bir emekli; bir yanda çalışan, diğer yanda işsiz bir birey… Bu çeşitlilik her yerde. Ancak bir noktada hep aynı soruyla karşılaşıyoruz: Nosyon hangi dilde? Bu soru aslında sadece bir kelime ya da bir dil meselesi değil; bir kimlik, bir ayrım, bir eşitsizlik meselesidir. Ve ben de bu yazıda, İstanbul’un caddelerinde, toplu taşımasında ve işyerlerinde gözlemlediğim sahnelerden yola çıkarak, bu konuyu toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından nasıl ele alabileceğimizi anlatmak istiyorum.
1. Dil ve Nosyon: Sadece Bir Kelime Mi?
İlk başta, “nosyon” kelimesi bana çok yabancı bir kelime gibi geliyordu. Bu sözcüğün ne zaman, hangi dilde kullanıldığına dair hiçbir fikrim yoktu. Hatta belki de hiç duymamıştım. Ama birkaç hafta önce, İstanbul’da bir sivil toplum kuruluşunda yaptığım bir çalışmada, katılımcılardan biri bu kelimeyi kullanınca, “Nosyon ne demek?” diye sormak zorunda kaldım. Meğerse, “nosyon” kelimesi, genellikle Türkçeye Fransızca’dan geçmiş, bir kavram, bir fikir veya anlayış anlamına gelen bir terimmiş. Ama bana daha farklı bir soruyu sormama neden oldu: Bu kelime, toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik gibi konuları tartışırken nasıl kullanılır? Ve daha da önemlisi, bu kelimenin kullanımı farklı toplumsal gruplar üzerinde nasıl etkiler yaratabilir?
İçimde bir şeyler kıpırdandı. Sokakta yürürken gözlerim, aslında hep aynı konuyu işaret ediyordu: Dili nasıl kullandığımız, insanların kimliklerini nasıl inşa ettiğini ve toplumsal yapıları nasıl pekiştirdiğini görmek.
2. Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Nosyon
İstanbul’da metrobüse binerken ya da sokakta yürürken, her zaman karşılaştığım bir sahne var. Kadınlar genellikle daha az ses çıkarıyor, daha az yer kaplıyorlar. Herkesin kendine bir alan yarattığı o kalabalıkta, bir kadının, özellikle de genç bir kadının, nasıl konuştuğu, hangi dilde iletişim kurduğu, kelimelerinin tonu bile bir “nosyon” meselesi haline geliyor. “Nosyon hangi dilde?” sorusunu burada düşündüğümde, özellikle toplumsal cinsiyetin önemli bir rol oynadığını fark ediyorum.
Kadınların, özellikle işyerlerinde veya kamusal alanlarda daha az görünür olmasının bir nedeni, dilin onlar üzerinde nasıl kullanıldığından kaynaklanıyor olabilir. Kadınlar, toplumun kodladığı biçimde “görünür olmanın” ve “fikirlerini dile getirmenin” nasıl bir mücadele gerektirdiğini günlük hayatlarında hissediyorlar. Kadınların daha yumuşak, daha az baskın bir dil kullanma zorunluluğu, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini de körüklüyor. Her ne kadar kadınlar söz hakkı almakta daha fazla cesaret gösterse de, “nosyon” kelimesinin bile anlamı, onların toplumsal rollerine ve yerlerine göre şekilleniyor.
Geçenlerde bir arkadaşım bana bir olay anlatmıştı. Bir iş görüşmesinde, yaptığı sunumda çok etkileyici bir şekilde konuşmuş ve patronu, “Kadınlar böyle düşündüğünde çok etkileyici oluyorsunuz,” demiş. Şok olmuştum. Bu sadece bir dil meselesi değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet normlarını pekiştiren bir nosyon anlayışıydı. Kadınların sözleri, ne zaman, nasıl ve hangi biçimde seslendiklerine göre anlam kazanıyor. Yani “nosyon” kelimesi bile, kadınların söylediklerinin nasıl algılandığını belirliyor. Toplumun zihnindeki kadın imajı, dilde ne şekilde yankı buluyorsa, aslında kadınların kimlikleri de buna bağlı şekilleniyor.
3. Çeşitlilik ve Nosyon: Herkesin Kendini İfade Etme Hakkı
İstanbul’da her gün gördüğümüz o çeşitliliği düşündüm: Farklı yaşlardan, etnik kökenlerden, cinsiyet kimliklerinden ve yaşam tarzlarından gelen insanlar. Nosyon kelimesi ve kelimelerin kendisi de bir çeşitlilik barındırıyor. Herkesin farklı bir dilde, farklı bir şekilde ifade bulması, bir çeşit kimlik inşası yapması anlamına geliyor.
Farklı etnik kökenlere sahip insanların kullandığı dil, bazen belirgin şekilde birbirinden ayrılabiliyor. Yabancı uyruklu kişilerin, örneğin Arapça konuşan bir grup insanın, burada kullanılan dilde kendilerini ifade etmeleri, bazen toplumun geri kalanına yabancılaşmalarına yol açabiliyor. “Nosyon hangi dilde?” sorusunu buradan da sorgulamak gerek. Sosyal açıdan daha az temsil edilen grupların kelimeleri ve dildeki yerleri, kendilerini kabul ettirme mücadelesiyle doğrudan ilişkili. Eğer toplum, onların kullandığı dili yeterince kabul etmiyor ve anlamıyorsa, bu durum onları dışlayabilir. Çeşitlilik, bir zenginlik olmak yerine, bazen bir engel haline gelebiliyor.
Bir gün, işyerinde yapılan bir toplantıda, farklı kültürlerden gelen bir iş arkadaşımdan bir şey duydum: “Kelimeler, insanları ya birbirine yaklaştırır ya da uzaklaştırır.” O an kafamda bir ışık yandı. Gerçekten de, dilin kullanımı, bir insanın ait olduğu grubun nasıl algılandığını doğrudan etkiler. Bu noktada, toplumun genel diline dahil olamayan farklı grupların kendilerini ifade etme biçimleri, dışlanmalarına yol açabiliyor. “Nosyon hangi dilde?” sorusu aslında, farklı kimliklerin ve kültürlerin sosyal yapıya entegre olma şekliyle ilgilidir.
4. Sosyal Adalet ve Dil: Herkes İçin Eşit Temsil
Dil, sadece anlam taşıyan bir araç değil, aynı zamanda toplumsal eşitsizliği ve adaleti şekillendiren bir güçtür. Sosyal adalet, dilde eşit temsil ve her bireyin hak ettiği şekilde sesini duyurmasıyla mümkündür. İstanbul gibi büyük ve kozmopolit bir şehirde, herkesin kendini ifade etme biçimi farklıdır. Ancak bu ifadelerin hepsi eşit şekilde kabul edilmez. Zengin ve varlıklı insanların kullandığı dil, genellikle toplumda daha kabul görürken, daha az ayrıcalıklı grupların dili ve nosyonları daha çok görmezden gelinir.
Sosyal adaletin sağlanabilmesi için dilin gücünden faydalanmak gerek. Bunu, sokakta, bir işyerinde veya toplu taşımada gördüğüm küçük sahnelerde de fark ediyorum. Bir grup üniversite öğrencisi, öğrenci kimliklerinden dolayı kendilerini daha çok ifade edebiliyorlar. Ancak bir grup işçi veya emekçi, çoğu zaman seslerini duyuramıyor, kendilerine ait bir nosyon yaratamıyorlar. Dil, toplumsal adaletin temeli haline gelebilir. Eğer dil herkese eşit bir şekilde sunulmazsa, o zaman toplumsal eşitsizlik de devam eder.
5. Sonuç: Nosyon Hangi Dilde?
Sokakta yürürken gördüğüm her insan, kendi dilini, kendi nosyonunu oluşturuyor. Toplumun içindeki çeşitliliği düşünerek, her bireyin kendisini ifade edebilme hakkı olduğunu unutmamalıyız. Nosyon, sadece bir kelime değil, aynı zamanda kimliklerin, düşüncelerin ve duyguların bir yansımasıdır. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından bakıldığında, dilin gücü, toplumsal yapıyı pekiştiren bir unsur haline gelir. Nosyon hangi dilde sorusu, aslında hepimize sesini duyurma hakkı tanınmalı, hepimizin dilinin, kimliğinin ve düşüncelerinin kabul edilmesi gerektiğini hatırlatıyor.